لنگرود از شهرهای قدیمی شرق گیلان است و پیشینه آن با موقعیت جغرافیایی، رودخانهها و فعالیتهای تجاری منطقه پیوند نزدیکی دارد. نام لنگرود در منابع تاریخی دستکم از سال ۵۲۱ هجری قمری دیده میشود و همین موضوع نشان میدهد که این منطقه سابقهای چندصدساله در منابع مکتوب دارد.
قرار گرفتن لنگرود در منطقهای حاصلخیز و برخورداری از دسترسی به مسیرهای آبی، باعث شد این شهر بهتدریج به یکی از مراکز مهم دادوستد در شرق گیلان تبدیل شود. تولید برنج و ابریشم در منطقه و ارتباط آن با مسیرهای تجاری دریای خزر، زمینه رشد اقتصادی لنگرود را در دورههای مختلف فراهم کرد.
در دورههای تاریخی، چمخاله نیز در رونق بازرگانی لنگرود نقش مهمی داشت. چمخاله بهعنوان بندری در نزدیکی لنگرود، در ارتباطات تجاری منطقه اهمیت پیدا کرد و بخشی از فعالیتهای اقتصادی شهر از طریق این مسیر انجام میشد. بهویژه در اواخر دوره قاجار و اوایل قرن بیستم، همزمان با رونق تجارت ایران با روسیه و اروپا، اهمیت تجاری لنگرود افزایش یافت.
لنگرود در گذشته مرکز منطقهای به نام رانکوه نیز بوده است. این جایگاه اداری و منطقهای نشان میدهد که لنگرود تنها یک مرکز کشاورزی و تجاری نبوده، بلکه در ساختار اداری و سیاسی شرق گیلان نیز اهمیت داشته است.
در دوره قاجار، خانوادههای بانفوذ محلی در اداره منطقه نقش داشتند. خاندان منجمباشی از جمله خاندانهای شناختهشده لنگرود بود که در امور اداری گیلان نفوذ داشت. عمارت منجمباشی و برخی بناهای تاریخی شهر، یادگارهایی از این دوره به شمار میروند.
رودخانه لنگرود نیز در شکلگیری هویت تاریخی شهر اهمیت ویژهای داشته است. این رودخانه از میان شهر عبور میکند و در گذشته علاوه بر نقش طبیعی، در جابهجایی کالا و ارتباط بخشهای مختلف شهر نیز اهمیت داشته است. پلهای تاریخی لنگرود، از جمله پل خشتی، بخشی از میراث معماری و تاریخی این شهر هستند.
در دوره معاصر، با تغییر ساختارهای اداری کشور، جایگاه لنگرود نیز تغییر کرد. در سالهای بعد، لنگرود به شهرستانی مستقل تبدیل شد و به یکی از مراکز مهم شرق استان گیلان بدل شد.
امروز لنگرود را میتوان شهری دانست که هویت آن حاصل پیوند تاریخ، تجارت، کشاورزی، رودخانه و ارتباط با دریای خزر است. آثار تاریخی شهر، بازارهای قدیمی، پلها و بناهای برجایمانده از دورههای گذشته، بخشهایی از داستان طولانی لنگرود را برای نسل امروز روایت میکنند.
